Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 25

"...రురోద జనకాత్మజా |" (25.1)
" ... hearing those words Janaka's daughter cried."
That is how the Sarga starts.

In this Sarga Sita goes through a churning, wondering why she is in this sorrowful condition. Knowing Sita is none other than Lakshmi , consort of Vishnu, there will be others too wondering why she is in that sorrowful condition.

For them the Tilaka Tika in its commentary has the following notes.- "अयं सर्वः सीताप्रलापो गृहीत मनुष्य शरीरतया नटवदनुकरणरूप इति बोद्धव्यं"॥

"Having taken the form of a human being, all these words of Sita are to be understood as words of an actor, who has taken on the form of a human being." Again Rama and Sita go through life as any common man would do. There-in lies the richness of Ramayana.

Continuing the text of Valmiki we now go through all Slokas with meanings and summary

॥Sloka 25.01॥

తథా తాసాం వదన్తీనాం పరుషం దారుణం బహు|
రాక్షసీనాం అసౌమ్యానాం రురోద జనకాత్మజా||25.01||

స|| అథ అసౌమ్యానాం రాక్షసీనాం బహు దారుణం పరుషం వదన్తీనాం ( శ్రుత్వా) జనకాత్మజా రురోద||

||Sloka meanings||

అథ అసౌమ్యానాం రాక్షసీనాం -
of the unpleasant Rakshasis
బహు దారుణం పరుషం వదన్తీనాం ( శ్రుత్వా) - hearing the many harsh words of
బహు దారుణమైన పరుషవాక్యములను మాట్లాడుతున్న
జనకాత్మజా రురోద - the daughter of Janaka wept

||Sloka summary||

"Then hearing the many harsh words of the unpleasant Rakshasis the daughter of Janaka wept." ||25.01||

||Sloka 25.02॥

ఏవముక్త్వాతు వైదేహీ రాక్షసీభిర్మనస్వినీ
ఉవాచ పరమత్రస్తా భాష్పగద్గదయా గిరా||25.02||

స|| ఏవం ఉక్త్వా తు రాక్షసీభిః మనస్వినీ వైదేహీ పరమ త్రస్తా భాష్పగద్గదయా గిరా ఉవాచ||

||Sloka meanings||

ఏవం ఉక్త్వా తు రాక్షసీభిః -
having been told thus by the Rakshasa women
మనస్వినీ వైదేహీ పరమ త్రస్తా -
very much afraid Vaidehi
భాష్పగద్గదయా గిరా ఉవాచ -
with a voice choking with tears spoke

||Sloka summary||

"Having been told thus by the Rakshasa women, very much afraid Vaidehi with a voice choking with tears spoke thus." ||25.02||

||Sloka 25.03॥

న మానుషీ రాక్షసస్య భార్యాభవితుమర్హతి|
కామం ఖాదత మాం సర్వా న కరిష్యామి వో వచః||25.03||

స|| మానుషీ రాక్షసస్య భార్యా భవితుం న అర్హతి మాం సర్వా కామం ఖాదత వో వచః న కరిష్యామి ||

||Sloka meanings||

మానుషీ - a human being
రాక్షసస్య భార్యా - wife of a Rakshasa
భవితుం న అర్హతి - not possible
మాం సర్వా కామం ఖాదత - you can all freely eat me
వో వచః న కరిష్యామి - I will not do what you say'

||Sloka summary||

"A human being cannot be the wife of a Rakshasa. You can all freely eat me. I will not do what you say".||25.03||

||Sloka 25.04॥

సా రాక్షసీమధ్యగతా సీతా సురసుతోపమా|
న శర్మ లేభే దుఃఖార్తా రావణేన తర్జితా||25.04||

స|| రాక్షసీ మధ్యగతా రావణేన తర్జితా సురసుతోపమా సా సీతా దుఃఖార్తా శర్మ న లేభే ||

||Sloka meanings||

రాక్షసీ మధ్యగతా -
surrounded by the Rakshasa women
రావణేన తర్జితా -
threatened by Ravana
సురసుతోపమా సా సీతా -
Sita, who is like the daughter of Gods
దుఃఖార్తా శర్మ న లేభే -
could not get solace

||Sloka summary||

"Surrounded by the Rakshasa women, threatened by Ravana, Sita, who is like the daughter of Gods could not get solace." ||25.04||

||Sloka 25.05॥

వేపతేస్మాధికం సీతా విశన్తీవాఙ్గ మాత్మనః|
వనే యూధపరిభ్రష్టా మృగీ కోకై రివార్దితా ||25.05||

స|| వనే యూధపరిభ్రష్టా కోకైః ఆర్దితా మృగీ ఇవ ఆత్మనా అఙ్గం విశన్తిః అధికం వేపతే స్మ||

||Sloka meanings||

వనే యూధపరిభ్రష్టా -
separated from its herd
కోకైః ఆర్దితా మృగీ ఇవ -
like a deer chased by the wolves
ఆత్మనా అఙ్గం విశన్తిః -
withdrew her limbs into herself
అధికం వేపతే స్మ -
trembling excessively

||Sloka summary||

"Like the deer separated from its herd and chased by the wolves in the forest, Sita trembling excessively withdrew her limbs into herself." ||25.05||

||Sloka 25.06॥

సా త్వశోకస్య విపులాం శాఖా మాలమ్బ్య పుష్పితామ్|
చిన్తయామాస శోకేన భర్తారం భగ్నమానసా||25.06||

స|| శోకేన భగ్నమానస్య సా అశోకస్య పుష్పితాం విపులం శాఖామ్ ఆలమ్బ్య భర్తారం చిన్తయామాస||

||Sloka meanings||

శోకేన భగ్నమానస్య -
with a broken heart and in sorrow
సా అశోకస్య పుష్పితాం -
of the flowering Ashoka tree's
విపులం శాఖామ్ - large branch
ఆలమ్బ్య - holding
భర్తారం చిన్తయామాస -
started thinking about her husband

||Sloka summary||

"With a broken heart and in sorrow, she held on to the flowering branches of that Ashoka tree and started thinking about her husband." ||25.06||

||Sloka 25.07॥

సా స్నాపయన్తీ విపులౌ స్తనౌ నేత్రజలస్రవైః|
చిన్తయన్తీ న శోకస్య తదాన్త మధిగచ్చతి||25.07||

స|| తదా సా నేత్రజలస్రవైః విపులౌ స్తనౌ స్నాపయంతీ చింతయంతీ సోకస్య అంతం న అధిగచ్ఛతి ||

||Sloka meanings||

తదా సా నేత్రజలస్రవైః -
with that flow of tears
విపులౌ స్తనౌ స్నాపయంతీ -
bathing her large breasts
చింతయంతీ - brooding
శోకస్య అంతం న అధిగచ్ఛతి -
could not reach the other end of sorrow.

||Sloka summary||

"Then brooding and with the flow of tears bathing her breasts she could not reach the other end of the sea of sorrow." ||25.07||

||Sloka 25.08॥

సా వేపమానా పతితా ప్రవాతే కదళీ యథా|
రాక్షసీనాం భయత్రస్తా వివర్ణవదనాఽభవత్||25.08||

స|| సా ప్రవాతే పతితా వేపమానా కదళీ యథా రాక్షసీనాం భయత్రస్తా వివర్ణవదనా అభవత్ ||

||Sloka meanings||

సా ప్రవాతే పతితా కదళీ యథా -
trembling like a fallen banana tree in stormy winds
రాక్షసీనాం భయత్రస్తా -
frightened of the Rakshasa women
వేపమానా వివర్ణవదనా అభవత్ -
crying she looked very pale

||Sloka summary||

"Trembling like a fallen banana tree in stormy winds , frightened of the Rakshasa women she looked very pale." ||25.08||

||Sloka 25.09॥

తస్యా స్సా దీర్ఘవిపులా వేపన్త్యా సీతయా తదా|
దదృశే కమ్పినీ వేణీ వ్యాళీవ పరిసర్పతీ||25.09||

స|| వేపంత్యాః తస్యాః దీర్ఘవిపులా కంపినీ సా సీతయా వేణీ వ్యాలీవ పరిసర్పతీ దదృశే||

||Sloka meanings||

వేపంత్యాః సీతయా -
by Sita who was trembling
తస్యాః దీర్ఘవిపులా కంపినీ వేణీ -
her long shaking braid
సా వ్యాలీవ పరిసర్పతీ దదృశే -
it was like a moving serpent

||Sloka summary||

The long luxuriant moving braid of Sita who was trembling looked like a moving serpent.||25.09||

||Sloka 25.10॥

సా నిశ్శ్వసన్తీ దుఃఖార్తా శోకోపహతచేతనా|
అర్తా వ్యసృజ దశ్రూణీ మైథిలీ విలలాప హ||25.10||

స|| దుఃఖార్తా శోకోపహతచేతనా ఆర్తా సా మైథిలీ నిఃశ్వసంతీ అశ్రూణి వ్యసృజ విలలాప హ ||

||Sloka meanings||

దుఃఖార్తా శోకోపహతచేతనా -
distressed and consciousness drowned in sorrow
ఆర్తా సా మైథిలీ -
afflicted Maithili
నిఃశ్వసంతీ -
breathing heavily
అశ్రూణి వ్యసృజ విలలాప హ -
cried shedding tears

||Sloka summary||

"The distressed and afflicted Mythili with her consciousness drowned in sorrow, breathing heavily cried shedding tears." ||25.10||

||Sloka 25.11॥

హారామేతి చ దుఃఖార్తా హా పునర్లక్ష్మణేతి చ|
హా శ్వశ్రు మమ కౌసల్యే హా సుమిత్రేతి భామినీ||25.11||

స|| దుఃఖార్తా హా రామ ఇతి పునః హా లక్ష్మణ ఇతి హా మమశ్వశ్రు కౌసల్యే హాసుమిత్రే ఇతి ( విలలాప హ)||

||Sloka meanings||

దుఃఖార్తా హా రామ ఇతి -
afflicted and saying , 'O Rama'
పునః హా లక్ష్మణ ఇతి -
again saying, 'O Lakshmana'
హా మమశ్వశ్రు కౌసల్యే -
O my mother-in-law Kausalya
హా సుమిత్రే ఇతి ( విలలాప హ) -
'O Sumitra' so saying( she cried)

||Sloka summary||

"The afflicted lady cried saying 'Oh Rama, Oh Lakshmana, my mother in law O Kausalya, Oh Sumitra" .||25.11||

||Sloka 25.12॥

లోక ప్రవాదః సత్యోఽయం పణ్డితైస్సముదాహృతః|
అకాలే దుర్లభో మృత్యు స్స్త్రియా వా పురుషస్యవా||25.12||

||Sloka 25.13॥
యత్రాహ మేవం క్రూరాభీ రాక్షసీభి రిహార్దితా|
జీవామి హీనా రామేణ ముహూర్తమపి దుఃఖితా||25.13||

స|| యత్ర అహం ఏవం క్రూరాభిః రాక్షసీభిః ఆర్దితా ఇహ రామేణ హీనా దుఃఖార్తా యదా ముహూర్తం అపి జీవామి (తదా) స్త్రియావా పురుషస్య వా అకాలే మృత్యుః దుర్లభః పండితః సముదాహృతః (ఇతి) అయం లోకప్రవాదః సత్యః||

||Sloka meanings||

యత్ర అహం - as I am
ఏవం క్రూరాభిః రాక్షసీభిః ఆర్దితా -
tormented by the cruel Rakshasis
ఇహ రామేణ హీనా దుఃఖార్తా -
drowning in sorrow separated from Rama
యదా ముహూర్తం అపి జీవామి -
if I am living even for a moment
స్త్రియావా పురుషస్య వా -
for a man or woman
అకాలే మృత్యుః దుర్లభః -
untimely death is difficult
పండితః సముదాహృతః (ఇతి) -
quoted by learned
అయం లోకప్రవాదః సత్యః -
this saying is true

||Sloka summary||

"As I am tormented by the cruel Rakshasis here , drowning in sorrow and separated from Rama, if I am living even for a moment, means that the often quoted saying of the learned that for a man or woman untimely death is difficult is true". ||25.12,13||

||Sloka 25.14॥

ఏషఽల్పపుణ్యా కృపణా వినశిష్యాం అనాథవత్|
సముద్రమధ్యే నౌః పూర్ణా వాయువేగై రివాహతా||25.14||

స|| అల్పపుణ్యయా కృపణా ఏషా అనాథవత్ సముద్రమధ్యే వాయువేగైః ఆహతా పూర్ణా నౌః ఇవ వినశిష్యామి||

||Sloka meanings||

ఏషా అల్పపుణ్యయా కృపణా -
this lowly wretched woman
అనాథవత్ - like an orphan
సముద్రమధ్యే -
in the middle of the ocean
వాయువేగైః ఆహతా పూర్ణా నౌః ఇవ -
like full boat hit by stormy winds
వినశిష్యామి - destroyed

||Sloka summary||

"This lowly wretched woman who is like an orphan that I am , I will be destroyed like the full boat hit by stormy winds in the middle of the sea." ||25.14||

||Sloka 25.15॥

భర్తారం తం అపశ్యన్తీ రాక్షసీవశ మాగతా|
సీదామి ఖలు శోకేన కూలం తోయహతం యథా||25.15||

స|| భర్తారం తం అపశ్యంతీ రాక్షసీ వశం ఆగతా తోయహతం తీరం యథా శోకేన సీదామి ఖలు||

||Sloka meanings||

భర్తారం తం అపశ్యంతీ -
unable to see that husband
రాక్షసీ వశం ఆగతా -
being in the control of the Rakshasis
తోయహతం తీరం యథా -
like the bank of a river hit by the water currents
శోకేన సీదామి ఖలు -
collapsing in sorrow

||Sloka summary||

"Unable to see that husband, being in the control of the Rakshasis, I am collapsing in sorrow like the bank of a river hit by the water currents." ||25.15||

||Sloka 25.16॥

తం పద్మదళపత్రాక్షం సింహవిక్రాన్త గామినమ్|
ధన్యాః పశ్యన్తి మే నాథం కృతజ్ఞం ప్రియవాదినమ్||25.16||

స|| పద్మదలపత్రాక్షం సింహ విక్రాంత గామినం కృతజ్ఞం ప్రియవాదినం మే నాథం పస్యంతి (తే) ధన్యాః||

||Sloka meanings||

పద్మదలపత్రాక్షం -
one who has eyes like that of a lotus petal
సింహ విక్రాంత గామినం -
one who walks with the majesty of a lion
కృతజ్ఞం ప్రియవాదినం -
who is ever grateful, who is sweet in his talk.
మే నాథం పశ్యన్తి (తే) ధన్యాః -
those who can see my husband are blessed

||Sloka summary||

"Those who can see that husband of mine who has eyes like that of a lotus petal, who walks with the majesty of a lion, who is ever grateful, they are indeed blessed." ||25.16||

||Sloka 25.17॥

సర్వథా తేన హీనయా రామేణ విదితాత్మనా|
తీక్ష్ణం విషమివాఽఽస్వాద్య దుర్లభం మమ జీవనమ్||25.17||

స|| విదితాత్మనా తేన రామేణ హీనాయాః మమ తీక్ష్ణం విషం ఆస్వాద్యేవ జీవితం సర్వథా దుర్లభమ్||

||Sloka meanings||

విదితాత్మనా తేన -
by him who has realized self
రామేణ హీనాయాః మమ -
for me separated from Rama
జీవితం సర్వథా దుర్లభమ్ -
life is impossible in all ways
తీక్ష్ణం విషం ఆస్వాద్యేవ -
like that one who drank venom

||Sloka summary||

"Separated from Rama the one who has realized self, my life is impossible like that of one who drank venom." ||25.17||

||Sloka 25.18॥

కీదృశం తు మహాపాపం పురా జన్మాన్తరే కృతమ్|
యేనేదం ప్రాప్యతే దుఃఖం మయా ఘోరం సుదారుణమ్||25.18||

స|| యేన మయా ఘోరం సుదారుణం ఇదం దుఃఖం ప్రాప్యతే కీదృశం మహాపాపం (మయా) పురా జన్మాంతరే కృతం||

||Sloka meanings||

యేన మయా -
by which I am subject to
ఇదం ఘోరం సుదారుణం -
this terrible cruel
దుఃఖం ప్రాప్యతే -
obtain this sorrow
కీదృశం మహాపాపం (మయా) -
what kind of great sin (I might have)
పురా జన్మాంతరే కృతం -
committed in my previous birth ?

||Sloka summary||

"That I am subject to this terrible cruel sorrow, means what kind of great sin I might have committed in my previous birth ? ||25.18||

||Sloka 25.19॥

జీవితం త్యక్తు మిచ్ఛామి శోకేన మహతా వృతా|
రాక్షసీభిశ్చ రక్ష్యన్త్యా రామో నాసాద్యతే మయా||25.19||

స|| మహతా శోకేన ఆవృతా జీవితం త్యక్తుం ఇచ్ఛామి | రామః మయా ఆసాద్యతే న (యదా అహం) రాక్షసీభిః సురక్షితా||

||Sloka meanings||

మహతా శోకేన ఆవృతా -
filled with this great sorrow
జీవితం త్యక్తుం ఇచ్ఛామి -
I want to give up my life
రామః మయా ఆసాద్యతే న -
Rama cannot get me
(యదా అహం) రాక్షసీభిః సురక్షితా-
(while I am) protected by these Rakshasis

||Sloka summary||

"Filled with this great sorrow I want to give up my life. Rama cannot get me , while I am protected by these Rakshasis". ||25.19||

||Sloka 25.20॥

ధి గస్తు ఖలు మానుష్యం ధిగస్తు పరవశ్యతామ్|
న శక్యం యత్పరిత్యక్తు మాత్మచ్ఛన్దేన జీవితమ్||25.20||

స|| మానుష్యం ధిక్ అస్తు | పరవశ్యతాం ధిక్ అస్తు | యత్ ఆత్మఛందేన జివితం పరిత్యక్తుం (అపి) న శక్యం ఖలు ||

||Sloka meanings||

మానుష్యం ధిక్ అస్తు -
fie upon human life
పరవశ్యతాం ధిక్ అస్తు -
fie upon dependence
యత్ ఆత్మఛందేన జివితం పరిత్యక్తుం (అపి) -
though I wish to give up life
న శక్యం ఖలు -
I am unable to

||Sloka summary||

" Fie upon human life. Fie upon dependence. Though I wish to give up life I am unable to'. ||25.20||

Thinking that she alone is responsible for her pitiable state, Sita says " What kind of great sin I might have committed in my previous birth ? Filled with this great sorrow I want to give up my life. Rama cannot get me , while I am protected by these Rakshasis.
Fie upon human life. Fie upon dependence. Though I wish to give up life I am unable to".

When the Tamo and Rajo Gunas of Prakruti are in ascendancy , he one in distress blames everybody else for his misfortune. Only when they are in control and in the ascendency of Sattva one may look inwards to see why of the distress. In Sita's distress that is what we learn .

Thus we see Sita was lamenting about her fate in the Ashoka grove in Sarga twenty-five.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే పంచవింశస్సర్గః||

Thus ends Sarga twenty-five of Sundarakanda in Ramayana , the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

||om tat sat||